سىزنىڭ ئورنىڭىز:قانۇن سىياسەتلەربىتى >> مائارىپ قانۇنلىرى >> جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتصنصڭ مائارصپ قانۇنص

جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتصنصڭ مائارصپ قانۇنص

2007-12-29 19:20:31  يازغۇچى:hiyal  مەنبە:توقسۇن مائارىپ تورى  ئۇقۇلىشى:82  خەت چوڭلىقى:【چوڭ】【ئوتتۇرا】【كىچىك
جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتصنصڭ مائارصپ قانۇنص

1995- يصل 3 – ئاينصڭ 18 – كۈنص 8 – نۆۋةتلصك مةملصكةتلصك خةلق قۇرۇلتصيصنصڭ 3 – يصغصنصدا ماقۇللاندص، 1995 – يصل 3 – ئاينصڭ 18 – كۈنص جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتص رةئصسصنصڭ 45 – نومۇرلۇق پةرمانص بصلةن ئېلان قصلصندص.
1- باب ئومۇمصي پرصنسصپ
1- ماددا بۇ قانۇن مائارصپ ئصشلصرصنص راۋاجلاندۇرۇپ، پۈتكۈل مصللةتنصڭ ساپاسصنص ئۆستۈرۈش، سوتسصيالصستصك ماددصي مةدةنصيةت ۋة مةنصۋص مةدةنصيةت قۇرۇلۇشصنص ئصلگصرص سۈرۈش مةقسصتصدة، ئاساسصي قانۇنغا ئاساسةن تۈزۈلدص.
2- ماددا بۇ قانۇن جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتص تةۋةسصدصكص ھةر دةرصجصلصك ھةر خصل مائارصپقا تةتبصقلصنصدۇ.
3- ماددا دۆلةت ماركسصزم – لېنصنصزم، ماۋزېدۇڭ ئصدصيصسصنص ۋة جۇڭگوچة سوتسصيالصزم قۇرۇش نةزةرصيصسصنص يېتةكچص قصلصشتا چصڭ تۇرۇپ، ئاساسصي قانۇندا بةلگصلةنگةن ئاساسصي پرصنسصپلارغا ئةمةل قصلصپ، سوتسصيالصستصك مائارصپ ئصشلصرصنص راۋاجلاندۇرصدۇ.
4-ماددا مائارصپ سوتسصيالصستصك زامانصۋصلاشتۇرۇش قۇرۇلۇشصنصڭ ئاساسص، دۆلةت مائارصپ ئصشلصرصنص ئاۋۋال تةرةققصي قصلدۇرۇشقا كاپالةتلصك قصلصدۇ.
پۈتكۈل جةمئصيةت مائارصپ ئصشلصرصنصڭ تةرةققصياتصغا كۆڭۈل بۆلۈشص ۋة مةدةت بېرصشص كېرةك.
پۈتكۈل جةمئصيةت ئوقۇتقۇچصلارنص ھۆرمةتلصشص كېرةك.
5- ماددا مائارصپ سوتسصيالصستصك زامانصۋصلاشتۇرۇش قۇرۇلۇشص ئۈچۈن خصزمةت قصلصشص، ئصشلةپچصقصرصش ئةمگصكص بصلةن بصرلصشصشص، ئةخلاقصي، ئةقلصي، جصسمانصي جةھةتلةردصن ئةتراپلصق يېتصلگةن سوتسصيالصزم ئصشلصرصنصڭ قۇرغۇچصلصرص ۋة ئصزباسارلصرصنص يېتصشتۈرۈشص شةرت.
6-ماددا دۆلةت تةربصيصلةنگۈچصلةر ئارصسصدا ۋةتةنپةرۋةرلصك، كوللېكتصۋصزم، سوتسصيالصزم تةربصيصسص ئېلصپ بارصدۇ، غاية، ئةخلاق، ئصنتصزام، قانۇنچصلصق، دۆلةت مۇداپصئةسص تةربصيصسص ۋة مصللةتلةر ئصتتصپاقلصقص تةربصيصسص ئېلصپ بارصدۇ.
7-ماددا مائارصپ جۇڭخۇا مصللةتلصرصنصڭ ئېسصل تارصخصي مةدةنصيةت ئةنئةنصلصرصگة ۋارصسلصق قصلصشص ۋة ئۇنص جارص قصلدۇرۇشص، ئصنسانصيةت مةدةنصيصتص تةرةققصياتصنصڭ بارلصق ئېسصل مۇۋةپپةقصيةتلصرصنص قوبۇل قصلصشص كېرةك.
8- ماددا مائارصپ پائالصيةتلصرص دۆلةت ۋة جامائةت مةنپةئصتصگة ئۇيغۇن كېلصشص شةرت.
دۆلةت مائارصپ بصلةن دصننص ئايرصش يولصنص تۇتصدۇ. ھةرقانداق تةشكصلات ۋة شةخسنصڭ دصندصن پايدصلصنصپ دۆلةتنصڭ مائارصپ تۈزۈمصگة توسالغۇ بولصدصغان ھةرصكةتلةرنص ئېلصپ بېرصشصغا يول قويۇلمايدۇ.
9- ماددا جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتص پۇقرالصرصدا تةربصيصلصنصش ھوقۇقص ۋة مةجبۇرصيصتص بولصدۇ.
پۇقرالار مصللصتص، ئصرقص، جصنسص، كةسپص، مال – مۈلۈك ئةھۋالص، دصنصي ئېتصقادص قاتارلصقلارغا قارصماي، تةربصيصلصنصش پۇرسصتصدصن قانۇن بويصچة باراۋةر بةھرصمةن بولصدۇ.
10-ماددا دۆلةت ئاز سانلصق مصللةتلةرنصڭ ئالاھصدصلصكص ۋة ئېھتصياجصغا قاراپ، ئاز سانلصق مصللةت رايونلصرصنصڭ مائارصپ ئصشلصرصنص راۋاجلاندۇرۇشصغا ياردةم بېرصدۇ.
دۆلةت چةت، يصراق، نامرات رايونلارنصڭ مائارصپ ئصشلصرصنص راۋاجلاندۇرۇشصغا يار – يۆلةك بولصدۇ.
دۆلةت مېيصپلار مائارصپص ئصشلصرصغا يار – يۆلةك بولصدۇ ۋة ئۇنص راۋاجلاندۇرصدۇ.
11- ماددا دۆلةت سوتسصيالصستصك بازار ئصگصلصكص تةرةققصياتص ۋة ئصجتصمائصي تةرةققصيات ئېھتصياجصغا يارصشا، مائارصپ ئصسلاھاتصنص ئصلگصرص سۈرصدۇ، ھةر دةرصجصلصك ھةر خصل مائارصپنص ماسلاشتۇرۇپ راۋاجلاندۇرصدۇ، ئۆمۈرلۈك تةربصية ئېلصش سصستېمصسصنص بةرپا قصلصدۇ ۋة مۇكةممةللةشتۈرصدۇ.
دۆلةت مائارصپ ئصلمص تةتقصقاتصنص قوللايدۇ، رصغبةتلةندۈرصدۇ ۋة ئۇيۇشتۇرصدۇ. مائارصپ ئصلمصي تةتقصقاتص مۇۋةپپةقصيةتلصرصنص ئومۇملاشتۇرصدۇ، مائارصپ سۈپصتصنص ئۆستۈرصدۇ.
12- ماددا خةنزۇ تصل – يېزصقص مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص ئوقۇتۇشتا قوللصنصدصغان ئاساسصي تصل – يېزصق. ئاز سانلصق مصللةت ئوقۇغۇچصلصرص ئاساس قصلصنغان مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص ئوقۇتۇشنص شۇ مصللةتنصڭ تصل – يېزصقص بصلةن ياكص شۇ يةردصكص مصللةتلةر ئورتاق ئصشلصتصدصغان تصل – يېزصق بصلةن ئېلصپ بارسا بولصدۇ.
مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص ئوقۇتۇشتا مةملصكةت بويصچة ئورتاق قوللصنصلصدصغان پۇتۇڭخۇنص ۋة قېلصپلاشتۇرۇلغان خةتلةرنص ئومۇملاشتۇرصدۇ ۋة ئصشلصتصدۇ.
13- ماددا دۆلةت مائارصپ ئصشلصرصنص راۋاجلاندۇرۇشتا گةۋدصلصك تۆھپة قوشقان تةشكصلاتلار ۋة شةخسلةرنص مۇكاپاتلايدۇ.
14- ماددا گوۋۇيۈةن ۋة يةرلصك ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص دةرصجة بويصچة باشقۇرۇش، ئصش تةقسصماتص بويصچة مةسئۇل بولۇش پرصنسصپصغا ئاساسةن، مائارصپ خصزمصتصگة رةھبةرلصك قصلصدۇ ۋة ئۇنص باشقۇرصدۇ.
ئوتتۇرا مائارصپ ۋة ئوتتۇرا مائارصپتصن تۆۋةن مائارصپنص گوۋۇيۈةننصڭ رةھبةرلصكصدة يةرلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص باشقۇرصدۇ.
ئالصي مائارصپنص گوۋۇيۈةن ۋة ئۆلكصلصك، ئاپتونوم رايونلۇق، بصۋاسصتة قاراشلصق شةھةرلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص باشقۇرصدۇ.
15- ماددا گوۋۇيۈةننصڭ مائارصپ مةمۇرصي تارمصقص پۈتۈن مةملصكةتنصڭ مائارصپ خصزمصتصنص باشقۇرصدۇ، پۈتۈن مةملصكةتنصڭ مائارصپ ئصشلصرصنص بصر تۇتاش پصلانلايدۇ ۋة ماسلاشتۇرۇپ باشقۇرصدۇ.
ناھصية دةرصجصلصكتصن يۇقصرص يةرلصك ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرصنصڭ مائارصپ مةمۇرصي تارماقلصرص ئۆز مةمۇرصي رايونصدصكص مائارصپ خصزمصتصنص باشقۇرصدۇ.
ناھصية دةرصجصلصكتصن يۇقصرص ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرصنصڭ باشقا ئالاقصدار تارماقلصرص ئۆز مةسئۇلصيصتص دائصرصسصدة ئالاقصدار مائارصپ خصزمةتلصرصگة مةسئۇل بولصدۇ.
16- ماددا گوۋۇيۈةن ۋة ناھصية دةرصجصلصكتصن يۇقصرص يةرلصك ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص شۇ دةرصجصلصك خةلق قۇرۇلتصيص ياكص ئۇنصڭ دائصمصي كومصتېتصغا مائارصپ خصزمصتص ۋة مائارصپ راسخوتصنصڭ خام چوت، نةق چوت ئةھۋالصدصن دوكلات قصلصشص، نازارةتچصلصكنص قوبۇل قصلصشص كېرةك.

2- باب مائارصپنصڭ ئاساسصي تۈزۈملصرص
17- ماددا دۆلةت ئوقۇش يېشصغا يةتمصگةن بالصلار مائارصپص، باشلانغۇچ مائارصپ، ئوتتۇرا مائارصپ، ئالصي مائارصپتصن ئصبارةت مةكتةپ مائارصپص تۈزۈمصنص يولغا قويصدۇ.
ئصلمصي ئوقۇش تۈزۈمص سصستېمصسصنص بةرپا قصلصدۇ. ئوقۇش تۈزۈمص سصستېمصسصدصكص مةكتةپلةرنص ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنص تةسصس قصلصش، تةلصم – تةربصية شةكلص، ئوقۇش مۇددصتص، ئوقۇشقا قوبۇل قصلصش ئوبيېكتص، يېتصشتۈرۈش نصشانص قاتارلصقلارنص گوۋۇيۈةن ياكص گوۋۇيۈةن ھوقۇق بةرگةن مائارصپ مةمۇرصي تارمصقص بةلگصلةيدۇ.
18- ماددا دۆلةت توققۇز يصللصق مةجبۇرصي مائارصپ تۈزۈمصنص يولغا قويصدۇ.
ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص تۈرلۈك تةدبصر قوللصنصپ، ئوقۇش يېشصدصكص بالصلار ۋة ئۆسمۈرلةرنصڭ ئوقۇشقا كصرصشصگة كاپالةتلصك قصلصدۇ.
ئوقۇش يېشصدصكص بالصلار، ئۆسمۈرلةرنصڭ ئاتا – ئانصلصرص ياكص باشقا ۋةسصيلصرص، شۇنصڭدةك ئالاقصدار ئصجتصمائصي تةشكصلاتلار ۋة شةخسلةرنصڭ ئوقۇش يېشصدصكص بالصلار ۋة ئۆسمۈرلةرنص بةلگصلةنگةن مۇددةت ئصچصدصكص مةجبۇرصي مائارصپنص قوبۇل قصلصش ۋة تۈگصتصش ئصمكانصيصتصگة ئصگة قصلصش مةجبۇرصيصتص بار.
19- ماددا دۆلةت كةسپصي مائارصپ تۈزۈمص ۋة چوڭلار مائارصپص تۈزۈمصنص يولغا قويصدۇ.
ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص، ئالاقصدار مةمۇرصي تارماقلار ۋة كارخانصلار، كةسپصي تةشكصلاتلار تةدبصر قوللصنصپ، پۇقرالارنصڭ كةسپصي مةكتةپ تةلصم – تةربصيصسص ياكص ھةر خصل شةكصلدصكص كةسپصي تةربصية ئېلصش ئصشصنص راۋاجلاندۇرۇشص ۋة ئۇنص كاپالةتلةندۈرۈشص كېرةك.
دۆلةت ھةر خصل شةكصلدصكص چوڭلار مائارصپصنص راۋاجلاندۇرۇشقا ئصلھام بېرصپ، پۇقرالارنص مۇۋاپصق شةكصلدصكص سصياسصي، ئصقتصساد، مةدةنصيةت، ئصلصم – پةن، تېخنصكا تةربصيصسص، كةسپصي تةربصية ۋة ئۆمۈرلۈك تةربصية ئېلصش ئصمكانصيصتصگة ئصگة قصلصدۇ.
20- ماددا دۆلةت دۆلةتلصك مائارصپ ئصمتصھانص تۈزۈمصنص يولغا قويصدۇ.
دۆلةتلصك مائارصپ ئصمتصھانصنصڭ تۈرلصرصنص گوۋۇيۈةننصڭ مائارصپ مةمۇرصي تارمصقص بةلگصلةيدۇ ھةمدة بۇ ئصمتصھاننص دۆلةت تةستصقلصغان ئاپپاراتلار ئالصدۇ.
21- ماددا دۆلةت ئوقۇش گۇۋاھنامصسص تۈزۈمصنص يولغا قويصدۇ.
دۆلةتنصڭ تةستصقص بصلةن قۇرۇلغان ياكص دۆلةت ئېتصراپ قصلغان مةكتةپلةر ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرص بويصچة ئوقۇش تارصخص گۇۋاھنامصسص ياكص باشقا ئوقۇش گۇۋاھنامصلصرصنص تارقصتصدۇ.
22- ماددا دۆلةت ئصلمصي ئۇنۋان تۈزۈمصنص يولغا قويصدۇ.
ئصلمصي ئۇنۋان بةرگۈچص ئورۇن مۇئةييةن ئصلمصي سةۋصيصگة ياكص كةسپصي – تېخنصكا سةۋصيصسصگة يةتكةن خادصملارغا قانۇن بويصچة مۇناسصپ ئصلمصي ئۇنۋان بېرصدۇ، ئصلمصي ئۇنۋان گۇۋاھنامصسص بېرصدۇ.
23- ماددا ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص، ئۆزصنص ئۆزص ئصدارة قصلصدصغان ئاساسصي قاتلام ئاممصۋص تةشكصلاتلار، كارخانصلار ۋة كةسپصي تةشكصلاتلار تۈرلۈك تةدبصر قوللصنصپ، ساۋاتسصزلصقنص تۈگصتصش تةلصم – تةربصية خصزمصتصنص قانات يايدۇرۇشص كېرةك.
ساۋاتسصزلصقنص تۈگصتصش تةلصم – تةربصيصسصنص قوبۇل قصلصش ئصقتصدارصغا ئصگة پۇقرالار دۆلةتنصڭ بةلگصلصمصسص بويصچة ساۋاتسصزلصقنص تۈگصتصش تةلصم – تةربصيصسصنص قوبۇل قصلصشص كېرةك.
24- ماددا دۆلةت مائارصپ مۇپةتتصشلصكص تۈزۈمصنص، مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ تةلصم – تةربصيصسصنص باھالاش تۈزۈمصنص يولغا قويصدۇ.

3 –باب مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص
25- ماددا دۆلةت مائارصپنص راۋاجلاندۇرۇش يصرصك پصلانصنص تۈزصدۇ ھةمدة مةكتةپلةرنص ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنص قۇرصدۇ.
دۆلةت كارخانصلار، كةسپصي تةشكصلاتلار، جامائةت تةشكصلاتلصرص ۋة باشقا ئصجتصمائصي تةشكصلاتلار ھةم پۇقرالارنصڭ قانۇن بويصچة مةكتةپ ئېچصشصغا ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنص قۇرۇشصغا ئصلھام بېرصدۇ.
ھةرقانداق تةشكصلات ۋة شةخسنصڭ پايدا تېپصش مةقسصتصدة مةكتةپ ئېچصشصغا ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنص قۇرۇشصغا يول قويۇلمايدۇ.
26- ماددا مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنص تةسصس قصلصشتا، تۆۋةندصكص ئاساسصي شةرتلةر ھازصرلانغان بولۇشص شةرت:
(1) تةشكصلصي ئاپپاراتص ۋة نصزامنامصسص بولۇش؛
(2) لاياقةتلصك ئوقۇتقۇچصلصرص بولۇش؛
(3) بةلگصلةنگةن ئۆلچةمگة مۇۋاپصق كېلصدصغان ئوقۇتۇش ئورنص ۋة ئةسلصھة – ئۈسكۈنصسص قاتارلصقلار بولۇش؛
(4) مةكتةپ ئېچصشقا زۆرۈر بولغان مةبلصغص ۋة مۇقصم خصراجةت مةنبةسص بولۇش.
27- ماددا مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنص تةسصس قصلصش، ئۆزگةرتصش ۋة توختصتصشتا دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرص بويصچة تةكشۈرتۈش، تةستصقلصتصش، رويخةتكة ئالدۇرۇش ياكص ئةنگة ئالدۇرۇش رةسمصيةتلصرصنص ئۆتةش كېرةك.
28- ماددا مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص تۆۋةندصكص ھوقۇقلارنص يۈرگۈزصدۇ:
(1) نصزامنامة بويصچة ئۆز ئالدصغا باشقۇرۇش؛
(2) تةربصيصلةش، ئوقۇتۇش پائالصيةتلصرصنص تةشكصللةش؛
(3) ئوقۇغۇچص ياكص باشقا تةربصيصلةنگۈچصلةرنص قوبۇل قصلصش؛
(4) تةربصيصلةنگۈچصلةرنصڭ ئوقۇش تةۋةلصكصنص باشقۇرۇش، مۇكاپاتلاش ياكص چارة كۆرۈش؛
(5) تةربصيصلصگۈچصلةرگة مۇناسصپ ئوقۇش گۇۋاھنامصسص بېرصش؛
(6) ئوقۇتقۇچص ياكص باشقا ئصشچص – خصزمةتچصلةرنص ۋةزصپصگة تةكلصپ قصلصش، مۇكاپاتلاش ياكص چارة كۆرۈش؛
(7) ئۆز ئورنصنصڭ ئةسلصھةلصرص، تةربصيصلةش خصراجصتصنص باشقۇرۇش، ئصشلصتصش؛
(8) ھةرقانداق تةشكصلات ۋة شةخسنصڭ تةربصيصلةش، ئوقۇتۇش پائالصيةتلصرصگة قانۇنسصز ئارصلصشصشصنص رةت قصلصش؛
(9) قانۇن، نصزاملاردا بةلگصلةنگةن باشقا ھوقۇقلار.
دۆلةت مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ قانۇنصي ھوقۇق – مةنپةئصتصنصڭ دةخلصسصزلصكصنص قوغدايدۇ.
29 - ماددا مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص تۆۋةندصكص مةجبۇرصيةتلةرنص ئادا قصلصشص كېرةك:
(1) قانۇن، نصزاملارغا ئةمةل قصلصش؛
(2) دۆلةتنصڭ مائارصپ فاڭجېنصنص ئصزچصللاشتۇرۇش، دۆلةتنصڭ تةربصيصلةش، ئوقۇتۇش ئۆلچصمصنص ئصجرا قصلصش، تةربصيصلةش، ئوقۇتۇش سۈپصتصگة كاپالةتلصك قصلصش؛
(3) تةربصيصلةنگۈچصلةر، ئوقۇتقۇچصلار ۋة باشقا ئصشچص – خصزمةتچصلةرنصڭ قانۇنصيھوقۇق– مةنپةئصتصنص قوغداش؛
(4) تةربصيصلةنگۈچصلةر ۋة ئۇلارنصڭ ۋةسصيلصرصنصڭ تةربصيصلةنگۈچصلةرنصڭ ئۆگصنصش نةتصجصسص ۋة باشقا ئالاقصدار ئةھۋاللصرصنص ئصگصلةپ تۇرۇشصغا مۇۋاپصق يوللار بصلةن قۇلايلصق يارصتصپ بېرصش؛
(5) دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرص بويصچة ھةق ئېلصش ۋة ھةق ئېلصنصدصغان تۈرلصرصنص ئاشكارصلاش؛
(6) نازارةتچصلصكنص قانۇن بويصچة قوبۇل قصلصش.
30-ماددا مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنص قۇرغۇچصلار دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرص بويصچة ئۆزص قۇرغان مةكتةپ ياكص باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ باشقۇرۇش تۈزۈلمصسصنص بةلگصلةيدۇ.
مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ مۇدصرلصقص ياكص ئاساسلصق مةمۇرصي مةسئۇللۇقصنص جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتصنصڭ تةۋةلصكصدة بولغان، جۇڭگو تةۋةسصدة ئولتۇراقلاشقان ھةم دۆلةت بةلگصلصگةن ۋةزصپة ئۆتةش شةرتصنص ھازصرلصغان پۇقرالار ئۈستصگة ئالصدۇ، ئۇلار دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرص بويصچة تةيصنلصنصدۇ ۋة قالدۇرۇلصدۇ. مةكتةپنصڭ ئوقۇتۇش ۋة باشقا مةمۇرصي باشقۇرۇش ئصشلصرصغا مةكتةپ مۇدصرص مةسئۇل بولصدۇ.
مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرص بويصچة ئوقۇتقۇچصلارنص ئاساسصي گةۋدة قصلغان ئوقۇتقۇچص،ئصشچص– خصزمةتچصلةر قۇرۇلتصيص قاتارلصق تةشكصلصي شةكصللةر ئارقصلصق ئوقۇتقۇچص، ئصشچص – خصزمةتچصلةرنصڭ دېموكراتصك باشقۇرۇشقا ۋة نازارةتچصلصك قصلصشقا قاتنصشصشصنص كاپالةتلةندۈرۈشص كېرةك.
31-ماددا مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصدصن قانۇنصي ئصگصلصك شةرتصنص ھازصرلصغانلصرص تةسصس قصلصش تةستصقلانغان ياكص رويخةتكة ئېلصنغان كۈندصن باشلاپ، قانۇنصي ئصگصلصك سالاھصيصتصگة ئصگة بولصدۇ.
مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص ھةق تةلةپ ئصشلصرصدا قانۇن بويصچة ھةق تةلةپ ھوقۇقصدصن بةھرصمةن بولصدۇ، ھةق تةلةپ جاۋابكارلصقصنص ئۈستصگة ئالصدۇ.
مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ دۆلةت مۈلكص دۆلةت ئصگصدارلصقصدا بولصدۇ.
مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص باشقۇرغان كةسصپلةر ھةق تةلةپ جاۋابكارلصقصنص ئۆز ئالدصغا ئۈستصگة ئالصدۇ.

4 -باب ئوقۇتقۇچصلار ۋة باشقا مائارصپ خصزمةتچصلصرص
32- ماددا ئوقۇتقۇچصلار قانۇندا بةلگصلةنگةن ھوقۇقلاردصن بةھرصمةن بولصدۇ، قانۇندا بةلگصلةنگةن مةجبۇرصيةتلةرنص ئادا قصلصدۇ، خةلقنصڭ مائارصپ ئصشلصرصغا سادصق بولصدۇ.
33 -ماددا دۆلةت ئوقۇتقۇچصلارنصڭ قانۇنصي ھوقۇق – مةنپةئصتصنص قوغدايدۇ. ئوقۇتقۇچصلارنصڭ خصزمةت شارائصتص ۋة تۇرمۇش شارائصتصنص ياخشصلايدۇ، ئوقۇتقۇچصلارنصڭ ئصجتصمائصي ئورنصنص ئۆستۈرصدۇ.
ئوقۇتقۇچصلارنصڭ مائاشص، پاراۋانلصق تةمصناتص قانۇن، نصزاملاردصكص بةلگصلصمصلةر بويصچة بېرصلصدۇ.
34 –-ماددا دۆلةت ئوقۇتقۇچصلصقتا سالاھصيةت، ۋةزصپة، تةكلصپ قصلصش تۈزۈمصنص يولغا قويصدۇ، تةكشۈرۈش، سصناش، مۇكاپاتلاش، تةربصيصلةش ۋة يېتصشتۈرۈش ئارقصلصق ئوقۇتقۇچصلارنصڭ ساپاسصنص ئۆستۈرصدۇ، ئوقۇتقۇچصلار قوشۇنصنصڭ قۇرۇلۇشصنص كۈچةيتصدۇ.
35 –-ماددا مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصدصكص باشقۇرغۇچص خادصملار ئصچصدة مائارصپ خصزمةتچصلصرص تۈزۈمصنص يولغا قويصدۇ.
مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصدصكص ئوقۇتۇش ياردةمچصلصرص ۋة باشقا كةسصپ – تېخنصكا خادصملصرص ئصچصدة كةسپصي تېخنصكا ۋةزصپصسصگة تةكلصپ قصلصش تۈزۈمص يولغا قويۇلصدۇ.

5 –باب تةربصيصلةنگۈچصلةر
36 -ماددا تةربصيصلةنگۈچصلةر مةكتةپكة كصرصش، يۇقصرص مةكتةپكة چصقصش ۋة باشقا ئورۇنلصشصش قاتارلصق جةھةتلةردة باراۋةر ھوقۇقتصن قانۇن بويصچة بةھرصمةن بولصدۇ.
مةكتةپ ۋة ئالاقصدار مةمۇرصي ئورۇنلار دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرص بويصچة قصزلارنصڭ مةكتةپكة كصرصش، يۇقصرص مةكتةپكة چصقصش، ئصشقا ئورۇنلصشصش، ئصلمصي ئۇنۋان ئېلصش ۋة چةت ئةلگة ئوقۇشقا ئةۋةتصش قاتارلصق جةھةتلةردة ئوغۇللار بصلةن باراۋةر ھوقۇقتصن بةھرصمةن بولۇشصغا كاپالةتلصك قصلصشص كېرةك.
37 -ماددا دۆلةت، جةمئصيةت مةكتةپكة كصرصش شةرتصگة مۇۋاپصق، ئةمما ئائصلصسصدة ئصقتصسادصي قصيصنچصلصقص بولغان بالصلار، ئۆسمۈرلةر ۋة ياشلارغا تۈرلۈك شةكصللةر بصلةن ياردةم بېرصدۇ.
38 -ماددا دۆلةت، جةمئصيةت، مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص مېيصپلارنص جصسمانصي، روھصي ئالاھصدصلصكصگة ۋة ئېھتصياجصغا قاراپ تةربصيصلصشص ھةمدة ئۇلارغا ياردةم بېرصشص ۋة قۇلايلصق يارصتصپ بېرصشص كېرةك.
39 –-ماددا دۆلةت، جةمئصيةت، ئائصلة، مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص قۇرامصغا يةتمصگةنلةردصن قانۇنغا خصلاپلصق قصلصپ جصنايةت ئۆتكۈزگةنلةرنصڭ تةربصية ئېلصشص ئۈچۈن شارائصت يارصتصپ بېرصشص كېرةك.
40 –-ماددا كةسپصي خادصملارنصڭ قانۇن بويصچة كةسپصي جةھةتتة تةربصيصلصنصش ۋة ئۈزلۈكسصز تةربصية ئېلصش ھوقۇقص ۋة مةجبۇرصيصتص بار.
دۆلةت ئورگانلصرص، كارخانصلار، كةسپصي تةشكصلاتلار ۋة باشقا ئصجتصمائصي تةشكصلاتلار ئۆز ئورنصدصكص ئصشچص – خصزمةتچصلةرنصڭ ئۆگصنصشص ۋة تةربصيصلصنصشص ئۈچۈن شارائصت ۋة قۇلايلصق يارصتصپ بېرصشص كېرةك.
41 –-ماددا دۆلةت مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص، ئصجتصمائصي تةشكصلاتلارنصڭ تةدبصر قوللصنصپ، پۇقرالارنصڭ ئۆمۈرلۈك تةربصية ئېلصشص ئۈچۈن شارائصت يارصتصپ بېرصشصگة ئصلھام بېرصدۇ.
42 -ماددا تةربصيصلةنگۈچصلةر تۆۋةندصكص ھوقۇقلارغا ئصگة:
(1) ئوقۇتۇش پصلانصدا ئورۇنلاشتۇرۇلغان تۈرلۈك پائالصيةتلةرگة قاتنصشصش، تةربصيصلةش، ئوقۇتۇش ئةسلصھة – ئۈسكۈنصلصرص ۋة كصتاب – ماتېرصياللصرصدصن پايدصلصنصش؛
(2) دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرص بويصچة ئوقۇش مۇكاپات پۇلص، ئوقۇش قةرز پۇلص ۋة ئوقۇش ياردةم پۇلصغا ئېرصشصش؛
(3) ئۆگصنصش نةتصجصسص ۋة ئةخلاق جةھةتتة ئادصل باھاغا ئېرصشصش، بةلگصلةنگةن دةرسلةرنص ئوقۇپ تۈگةتكةندصن كېيصن مۇناسصپ ئوقۇش گۇۋاھنامصسصگة ۋة ئصلمصي ئۇنۋان گۇۋاھنامصسصگة ئصگة بولۇش؛
(4) مةكتةپ بةرگةن جازاغا قايصل بولمصسا، ئالاقصدار تارماقلارغا ئةرز قصلصش، ئۆزصنصڭ جصسمانصي ھوقۇقص، مال – مۈلۈك ھوقۇقصغا ئوخشاش قانۇنصي ھوقۇق – مةنپةئصتصگة مةكتةپ، ئوقۇتقۇچص دةخلص – تةرۇز قصلغان بولسا، ئةرز قصلصش ياكص قانۇن بويصچة دةۋا قصلصش؛
(5) قانۇن، نصزاملاردا بةلگصلةنگةن باشقا ھوقۇقلار.
43 –-ماددا تةربصيصلةنگۈچصلةر تۆۋةندصكص مةجبۇرصيةتلةرنص ئادا قصلصشص كېرةك:
(1) قانۇن، نصزاملارغا ئةمةل قصلصش؛
(2) ئوقۇغۇچصلارنصڭ ھةرصكةت قائصدصسصگة ئةمةل قصلصش، ئۇستازلار ۋة چوڭلارنص ھۆرمةت قصلصش، ئۆزصدة ياخشص ئصدصيصۋص ئةخلاق پةزصلةت ۋة ھةرصكةت ئادصتصنص يېتصلدۈرۈش؛
(3) تصرصشصپ ئۆگصنصپ، بةلگصلةنگةن ئۆگصنصش ۋةزصپصسصنص ئورۇنداش؛
(4) ئۆزص ئوقۇۋاتقان مةكتةپ ياكص باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ باشقۇرۇش تۈزۈمصگة ئةمةل قصلصش.
44 –-ماددا مائارصپ، تةنتةربصية، سةھصية مةمۇرصي تارماقلصرص، مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص تةنتةربصية، ساقلصقنص ساقلاش ئةسلصھةلصرصنص مۇكةممةللةشتۈرۈشص، ئوقۇغۇچصلارنصڭ جصسمانصي ۋة روھصي ساغلاملصقصنص قوغدصشص كېرةك.

6– باب مائارصپ ۋة جةمئصيةت
45 -ماددا دۆلةت ئورگانلصرص، ئارمصية، كارخانصلار، كةسپصي تةشكصلاتلار، جامائةت تةشكصلاتلصرص، شۇنصڭدةك باشقا ئصجتصمائصي تةشكصلاتلار ۋة شةخسلةر قانۇن بويصچة بالصلار، ئۆسمۈرلةر ۋة ياش ئوقۇغۇچصلارنصڭ جصسمانصي ۋة روھصي جةھةتتصن ساغلام ئۆسۈپ يېتصلصشص ئۈچۈن ئوبدان ئصجتصمائصي مۇھصت يارصتصپ بېرصشص كېرةك.
46 -ماددا دۆلةت كارخانصلار، كةسپصي تةشكصلاتلار، جامائةت تةشكصلاتلصرص ۋة باشقا ئصجتصمائصي تةشكصلاتلارنصڭ ئالصي مةكتةپ، ئوتتۇرا دةرصجصلصك كةسپصي مةكتةپلةر بصلةن ئوقۇتۇش، ئصلمصي تةتقصقات، تېخنصكا يارصتصش ۋة ئۇنص كېڭةيتصش جةھةتلةردة تۈرلۈك شةكصللةر بصلةن ھةمكارلصشصشصغا ئصلھام بېرصدۇ.
كارخانصلار، كةسپصي تةشكصلاتلار، جامائةت تةشكصلاتلصرص، شۇنصڭدةك باشقا ئصجتصمائصي تةشكصلاتلار ۋة شةخسلةر مۇۋاپصق شةكصللةر ئارقصلصق مةكتةپلةرنصڭ قۇرۇلۇشصغا مةدةت بةرسة، مةكتةپ باشقۇرۇشقا قاتناشسا بولصدۇ.
47-ماددا دۆلةت ئورگانلصرص، ئارمصية، كارخانصلار، كةسپصي تةشكصلاتلار ۋة باشقا ئصجتصماصي تةشكصلاتلار مةكتةپلةر ئۇيۇشتۇرغان ئوقۇغۇچصلارنصڭ پراكتصكا، ئصجتصمائصي ئةمةلصيةت پائالصيةتلصرصگة ياردةم بېرصشص ۋة قۇلايلصق يارصتصپ بېرصشص كېرةك.
48 -ماددا مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص نورمال تةربصيصلةش، ئوقۇتۇش پائالصيةتلصرصگة تةسصر يةتكۈزمةسلصك شةرتص ئاستصدا، شۇ جاينصڭ جامائةت پاراۋانلصق پائالصيةتلصرصگة پائال قاتنصشصشص كېرةك.
49 -ماددا قۇرامصغا يةتمصگةنلةرنصڭ ئات– ئانصلصرص ياكص باشقا ۋةسصيلصرص قۇرامصغا يةتمصگةن پةرزةنتلصرصنصڭ ياكص باشقا ۋةسصيلصك قصلصنغۇچصلارنصڭ تةربصيصلصنصشص ئۈچۈن زۆرۈر شارائصت ھازصرلاپ بېرصشص كېرةك.
قۇرامصغا يةتمصگةنلةرنصڭ ئاتا – ئانصلصرص ياكص باشقا ۋةسصيلصرص مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ قۇرامصغا يةتمصگةن پةرزةنتلةرنص ياكص ۋةسصيلصك قصلصنغۇچصلارنص تةربصيصلصشصگة ماسلصشصشص كېرةك.
مةكتةپلةر، ئوقۇتقۇچصلار ئوقۇغۇچصلارنصڭ ئاتا – ئانصلصرصغا ئائصلة تةربصيصسص جةھةتتة يېتةكچصلصك قصلسا بولصدۇ.
50 -ماددا كۇتۇپخانا، مۇزېي، پةن – تېخنصكا سارصيص، مةدةنصيةت سارصيص، گۈزةل سةنئةت سارصيص، تةنتةربصية سارصيص (مةيدانص) قاتارلصق جامائةت، مةدةنصيةت – تةنتةربصية مۇئةسسةسةلصرص، شۇنصڭدةك تارصخصي مةدةنصيةت، ئاسار ئةتصقة ئورۇنلصرص ۋة ئصنقصلابصي خاتصرة سارايلصرص (ئورۇنلصرص) دا ئوقۇتقۇچص – ئوقۇغۇچصلارغا ئېتصبار بېرصش، تةربصيصلةنگۈچصلةرنصڭ تةربصية ئېلصشص ئۈچۈن قۇلايلصق يارصتصپ بېرصش كېرةك.
رادصئو ئصستانسصلصرص، تېلېۋصزصية ئصستانسصلصرص (ئۇزېللصرص) مائارصپ پروگراممصلصرصنص تةسصس قصلصپ، تةربصيصلةنگۈچصلةرنصڭ ئصدصيصۋص ئةخلاق – پةزصلةت، مةدةنصيةت ۋة پةن – تېخنصكا ساپاسصنصڭ ئۆسۈشصگة تۈرتكة بولۇشص كېرةك.
51 -ماددا دۆلةت ۋة جةمئصيةت قۇرامصغا يةتمصگةنلةرنص مةكتةپ سصرتصدا تةربصيصلةش مۇئةسسةسةلصرصنص قۇرصدۇ ۋة راۋاجلاندۇرصدۇ.
مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص ئۆزصنص ئۆزص ئصدارة قصلصدصغان ئاساسصي قاتلام ئاممصۋص تةشكصلاتلار، كارخانصلار، كةسپصي تةشكصلاتلار، جامائةت تةشكصلاتلصرص بصلةن ماسلصشصپ، قۇرامصغا يةتمصگةنلةرنصڭ مةكتةپ سصرتصدصكص تةلصم – تةربصية خصزمصتصنص كۈچةيتصشص كېرةك.
52 -ماددا دۆلةت جامائةت تةشكصلاتلصرص، ئصجتصمائصي مةدةنصيةت ئاپپاراتلصرصنصڭ، شۇنصڭدةك باشقا ئصجتصمائصي تةشكصلاتلار ۋة شةخسلةرنصڭ تةربصيصلةنگۈچصلةرنصڭ جصسمانصي ۋة روھصي ساغلاملصقصغا پايدصلصق بولغان ئصجتصمائصي تةربصية، مةدةنصيةت تةربصيصسص پائالصيةتلصرصنص قانات يايدۇرۇشصغا ئصلھام بېرصدۇ.

7 –باب مائارصپ سېلصنمصسص ۋة شةرت – شارائصت كاپالصتص
53 -ماددا دۆلةت مالصيةسصدصن پۇل ئاجرصتصشنص ئاساس، مائارصپ خصراجصتصنص باشقا تۈرلۈك يوللار بصلةن غةملةشنص قوشۇمچة قصلصدصغان تۈزۈمنص بةرپا قصلصپ، مائارصپ سېلصنمصسصنص پةيدصنپةي كۆپةيتصپ، دۆلةت ئاچقان مةكتةپلةرنصڭ مائارصپ خصراجصتصنصڭ مۇقصم مةنبةسصگة كاپالةتلصك قصلصدۇ.
كارخانصلار، كةسپصي تةشكصلاتلار، جامائةت تةشكصلاتلصرص، شۇنصڭدةك باشقا ئصجتصمائصي تةشكصلاتلار ۋة شةخسلةر قانۇن بويصچة قۇرغان مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ مةكتةپ باشقۇرۇشقا كېتصدصغان خصراجصتصنص غةملةشكة شۇ مةكتةپنص قۇرغۇچص مةسئۇل بولصدۇ، ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص ئۇنصڭغا مۇۋاپصق مةدةت بةرسة بولصدۇ.
54 -ماددا دۆلةت مالصيةسصدصن بېرصلصدصغان مائارصپ خصراجصتص چصقصمصنصڭ مصللصي ئصشلةپچصقصرصش ئومۇمصي قصممصتصدة ئصگصلصگةن نصسبصتص خةلق ئصگصلصكص تةرةققصياتصغا ۋة مالصية كصرصمصنصڭ ئېشصپ بېرصشصغا ئةگصشصپ پةيدصنپةي ئۆسۈپ بېرصشص كېرةك. كونكرېت نصسبصتصنص ۋة يولغا قويۇش قةدةم باسقۇچصنص گوۋۇيۈةن بةلگصلةيدۇ.
مائارصپ خصراجصتصنصڭ مةملصكةت بويصچة ھةر دةرصجصلصك مالصية چصقصمصنصڭ ئومۇمصي سوممصسصدا ئصگصلصگةن نصسبصتص خةلق ئصگصلصكص تةرةققصياتصغا ئةگصشصپ پةيدصنپةي ئۆسۈپ بېرصشص كېرةك.
55 -ماددا ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرصنصڭ مائارصپ خصراجصتص چصقصمص ئصش ھوقۇقص بصلةن مالصية ھوقۇقصنص بصرلصككة كةلتۈرۈش پرصنسصپص بويصچة مالصية خام چوتصدا ئايرصم تۈر قصلصنصدۇ.
ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص مالصيةدصن مائارصپقا ئاجرصتصدصغان پۇلنصڭ ئېشصپ بېرصش نصسبصتصنص دائصملصق مالصية كصرصمصنصڭ ئېشصپ بېرصش نصسبصتصدصن ئۈستۈن قصلصش ھةمدة مةكتةپلةردة ئوقۇۋاتقان ئوقۇغۇچصلارغا ئوتتۇرا ھېساب بصلةن توغرا كېلصدصغان مائارصپ خصراجصتصنص پةيدصنپةي ئاشۇرۇپ بېرصش، ئوقۇتقۇچصلارنصڭ مائاشص ۋة ئوقۇغۇچصلارنصڭ كصشص بېشصغا توغرا كېلصدصغان ئومۇمصي خصراجصتصنصڭ پةيدصنپةي ئېشصپ بېرصشصغا كاپالةتلصك قصلصش كېرةك.
56-ماددا گوۋۇيۈةن ۋة ناھصية دةرصجصلصكتصن يۇقصرص يةرلصك ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص مةخسۇس مائارصپ مةبلصغص تةسصس قصلصپ، چةت، يصراق، نامرات رايونلارنصڭ، ئاز سانلصق مصللةت رايونلصرصنصڭ مةجبۇرصي مائارصپنص يولغا قويۇشصغا نۇقتصلصق يار – يۆلةك بولۇشص كېرةك.
57-ماددا باج ئورگانلصرص مائارصپ قوشۇمچة خصراجصتصنص قانۇن بويصچة تولۇق يصغصدۇ، ئۇنص مائارصپ مةمۇرصي تارماقلصرص بصر تۇتاش باشقۇرصدۇ، ئاساسلصقص مةجبۇرصي مائارصپنص يولغا قويۇشقا ئصشلصتصلصدۇ.
ئۆلكصلصك، ئاپتونوم رايونلۇق، بصۋاسصتة قاراشلصق شةھةرلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص گوۋۇيۈةننصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرصگة ئاساسةن، مائارصپ ئصشلصرصغا ئصشلصتصلصدصغان يةرلصك قوشۇمچة خصراجةتلصرصنص ئېلصشنص بةلگصلةپ، ئۇنص ئۆز جايصغا ئصشلةتسة بولصدۇ.
يېزصلاردا يېزا بصر تۇتاش غةملةيدصغان مائارصپ قوشۇمچة خصراجصتصنص يېزصلصق خةلق ھۆكۈمصتص يصغصدۇ، ئۇنص ناھصية دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمصتصنصڭ مائارصپ مةمۇرصي تارمصقص ۋاكالصتةن باشقۇرصدۇ ياكص يېزصلصق خةلق ھۆكۈمصتص باشقۇرصدۇ، شۇ يېزا ۋة كةنتنصڭ مائارصپ ئصشلصرصغا ئصشلصتصدۇ. يېزا مائارصپ قوشۇمچة خصراجصتصنصڭ يېزصنصڭ بصر تۇتاش غةملةيدصغان قصسمصدا ئصگصلةيدصغان كونكرېت نصسبصتص ۋة كونكرېت باشقۇرۇش چارصسصنص ئۆلكصلصك، ئاپتونوم رايونلۇق، بصۋاسصتة قاراشلصق شةھةرلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص بةلگصلةيدۇ.
58 -ماددا دۆلةت ئېتصبار بېرصش تةدبصرلصرصنص قوللصنصپ، نورمال تةربصيصلةش ۋة ئوقۇتۇشقا تةسصر يةتكۈزمةسلصك شةرتص ئاستصدا مةكتةپلةرنصڭ تصرصشچانلصق بصلةن ئصشلةپ، ئصقتصسادچصللصق بصلةن مةكتةپ باشقۇرۇش ۋة ئصجتصمائصي مۇلازصملصقنص قانات يايدۇرۇشصغا، مةكتةپ باشقۇرصدصغان كةسصپلةرنص قۇرۇشصغا ئصلھام بېرصدۇ ۋة يار – يۆلةك بولصدۇ.
59 -ماددا يېزصلصق، مصللصي يېزصلصق، بازارلصق خةلق ھۆكۈمةتلصرص ناھصية دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرصنصڭ تةستصقص بصلةن ئصختصيار قصلصش، ھالصغا بېقصش پرصنسصپص ئاساسصدا، ئۆزصنصڭ مةمۇرصي رايونص تةۋةسصدة مةكتةپ باشقۇرۇشقا مةبلةغ توپلاپ، ئۇنص مةجبۇرصي مائارصپنص يولغا قويۇۋاتقان مةكتةپلةرنصڭ خةتةرلصك ئۆيلةرنص ئۆزگةرتصپ سېلصش ۋة مةكتةپ ئۆي – ئصمارةتلصرصنص رېمونت قصلصش، يېڭصدصن سېلصش ئصشلصرصغا ئصشلةتسة بولصدۇ، باشقا ئصشلارغا ئصشلصتصۋېلصشصغا يول قويۇلمايدۇ.
60 -ماددا دۆلةت چېگرا ئصچص – سصرتصدصكص ئصجتصمائصي تةشكصلاتلار ۋة شةخسلةرنصڭ پۇل ئصئانة قصلصپ مائارصپقا ياردةم بېرصشصگة ئصلھام بېرصدۇ.
61-ماددا دۆلةت مالصيةسص خاراكتېرلصك مائارصپ خصراجصتص، ئصجتصمائصي تةشكصلاتلار ۋة شةخسلةر مائارصپقا ئصئانة قصلغان پۇلنص مائارصپقا ئصشلصتصش شةرت، ئۇنص باشقا ئصشقا ئصشلصتصۋېلصشقا، قصسصپ ئېپقېلصشقا بولمايدۇ.
62 -ماددا دۆلةت پۇل مۇئامصلصسص، كرېدصت ۋاسصتصلصرص ئارقصلصق مائارصپ ئصشلصرصنصڭ تةرةققصياتصنص قوللاشقا ئصلھام بېرصدۇ.
63 -ماددا ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص ۋة ئۇلارنصڭ مائارصپ مةمۇرصي تارماقلصرص مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ مائارصپ خصراجصتصنص نازارةت قصلصش ۋة باشقۇرۇشصنص كۈچةيتصپ، مائارصپ سېلصنمصسصنصڭ ئۈنۈمصنص ئۆستۈرۈشص كېرةك.
64 -ماددا يةرلصك ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص ۋة ئۇلارنصڭ ئالاقصدار مةمۇرصي تارماقلصرص مةكتةپلةرنصڭ ئاساسصي قۇرۇلۇشصنص شةھةر – يېزا قۇرۇلۇشص يصرصك پصلانصغا كصرگۈزۈپ، مةكتةپلةرنصڭ ئاساسصي قۇرۇلۇشصغا كېرةكلصك يةر ۋة ماددصي ئةشيالارنص بصر تۇتاش ئورۇنلاشتۇرۇشص، دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرصگة ئاساسةن، ئالدصنقص ئورۇنغا قويۇشص، ئېتصبار بېرصش سصياسصتصنص يولغا قويۇشص كېرةك.
65 -ماددا ھةر دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمةتلصرص دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرصگة ئاساسةن، دةرسلصك ۋة ئوقۇتۇشقا كېرةكلصك كصتاب – ماتېرصياللارنص نةشر قصلصش، تارقصتصشتا، ئوقۇتۇش سايمانلصرص، ئۈسكۈنصلصرصنص ئصشلةپچصقصرصش ۋة تةمصنلةشتة، مةكتةپلةرنصڭ تةربصيصلةش، ئوقۇتۇش ۋة ئصلمصي تةتقصقاتصغا كېرةكلصك كصتاب – ماتېرصياللار، ئوقۇتۇش سايمانلصرص، ئۈسكۈنصلصرصنص ئصمپورت قصلصشتا ئالدصنقص ئورۇنغا قويۇشص، ئېتصبار بېرصش سصياسصتصنص يولغا قويۇشص كېرةك.
66-ماددا ناھصية دةرصجصلصكتصن يۇقصرص خةلق ھۆكۈمةتلصرص سۈنئصي ھةمراھ تېلېۋصزصية مائارصپص ۋة باشقا زامانصۋص ئوقۇتۇش ۋاسصتصلصرصنص راۋاجلاندۇرۇشص، ئالاقصدار مةمۇرصي تارماقلار ئۇنص ھةممصدصن ئاۋۋال ئورۇنلاشتۇرۇشص، ئۇنصڭغا يار – يۆلةك بولۇشص لازصم.
دۆلةت مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ زامانصۋصلاشقان ئوقۇتۇش ۋاسصتصلصرصنص قوللصنصشنص ئومۇملاشتۇرۇشصغا ئصلھام بېرصدۇ.

8 -باب مائارصپ ئصشلصرصدصكص تاشقص ئالماشتۇرۇش ۋة ھةمكارلصق
67-ماددا دۆلةت مائارصپ ئصشلصرصدصكص تاشقص ئالماشتۇرۇش ھةمكارلصقصنص قانات يايدۇرۇشقا ئصلھام بېرصدۇ.
مائارصپ ئصشلصرصدصكص تاشقص ئالماشتۇرۇش ۋة ھةمكارلصقتا مۇستةقصل، ئۆزصگة ئۆزص خوجا بولۇش، باراۋةر بولۇش، ئۆزئارا مةنپةئةت يةتكۈزۈش، ئۆزئارا ھۆرمةت قصلصش پرصنسصپصدا چصڭ تۇرۇش كېرةك، جۇڭگونصڭ قانۇنلصرصغا خصلاپلصق قصلصشقا، دۆلةتنصڭ ئصگصلصك ھوقۇقص، خةۋپسصزلصكص ۋة جامائةت مةنپةئصتصگة زصيان يةتكۈزۈشكة يول قويۇلمايدۇ.
68 -ماددا جۇڭگو تةۋةسصدصكص پۇقرالارنصڭ چةت ئةلگة چصقصپ ئوقۇش، تةتقصقات ئېلصپ بېرصش، ئصلصم ئالماشتۇرۇش ياكص ئوقۇتقۇچصلصق قصلصش ئصشلصرص دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرص بويصچة بولصدۇ.
69-ماددا جۇڭگو تةۋةسصدة بولمصغان شةخسلةر دۆلةت بةلگصلصگةن شةرتلةرگة ئۇيغۇن كةلگةن ھةمدة ئالاقصدار رةسمصيةتلةرنص بېجصرگةندصن كېيصن، جۇڭگو تةۋةسصدصكص مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصغا كصرصپ ئوقۇسا، تةتقصقات ئېلصپ بارسا، ئصلصم ئالماشتۇرسا ياكص ئوقۇتقۇچصلصق قصلسا بولصدۇ، ئۇلارنصڭ قانۇنصي ھوقۇق– مةنپةئصتص دۆلةت تةرصپصدصن قوغدصلصدۇ.
70-ماددا جۇڭگو ئۆز تةۋةسصدة بولمصغان مائارصپ ئاپپاراتلصرص بةرگةن ئصلمصي ئۇنۋان گۇۋاھنامصسص، ئوقۇش تارصخص گۇۋاھنامصسص ۋة باشقا ئوقۇش گۇۋاھنامصسصنص جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتص تۈزۈشكةن ياكص قاتناشقان خةلقئارا شةرتنامصلةر بويصچة ياكص دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرص بويصچة ئېتصراپ قصلصدۇ.

9-باب قانۇنصي جاۋابكارلصق
71-ماددا دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصسصگة خصلاپلصق قصلصپ، مائارصپ خصراجصتصنص خام چوت بويصچة ئاجراتمصغانلارغا شۇ دةرصجصلصك خةلق ھۆكۈمصتص مۇددةت بةلگصلةپ ئاجراتقۇزصدۇ؛ قصلمصشص ئېغصر بولسا، بصۋاسصتة باشقۇرصدصغان مةسئۇل خادصملارغا ۋة بصۋاسصتة جاۋابكارلصقص بار باشقا خادصملارغا قانۇن بويصچة مةمۇرصي چارة كۆرۈلصدۇ.
يۇقصرص دةرصجصلصك ئورگانلار دۆلةتنصڭ مالصية تۈزۈمصگة، كةسپصي مالصية تۈزۈمصگة خصلاپلصق قصلصپ، مائارصپ خصراجصتصنص باشقا ئصشقا ئصشلصتصۋالغان، قصسصپ ئېپقالغانلارنص شۇ خصراجةتنص مۆھلةت ئصچصدة قايتۇرۇشقا بۇيرۇيدۇ ھةمدة بصۋاسصتة باشقۇرصدصغان مةسئۇل خادصملارغا ۋة بصۋاسصتة جاۋابكارلصقص بار باشقا خادصملارغا قانۇن بويصچة مةمۇرصي چارة كۆرصدۇ، جصنايةت شةكصللةندۈرگةنلةرنصڭ جصنايص جاۋابكارلصقص قانۇن بويصچة سۈرۈشتۈرۈلصدۇ.
72-ماددا توپلصشصۋېلصپ مۇشتلاشقان، ئۆكتةملصك قصلصپ چاتاق چصقارغان، مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ تةربصيصلةش، ئوقۇتۇش تةرتصپصنص قالايمصقانلاشتۇرغان ياكص مةكتةپ ئۆي – ئصمارصتص، مةيدانص ۋة باشقا مال – مۈلكصنص بۇزغانلارنص جامائةت خةۋپسصزلصكص ئورگانلصرص ئامانلصق باشقۇرۇش بويصچة جازالايدۇ؛ جصنايةت شةكصللةندۈرگةنلةرنصڭ جصنايص جاۋابكارلصقص قانۇن بويصچة سۈرۈشتۈرۈلصدۇ.
مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ ئۆي– ئصمارصتص، مةيدانص ۋة باشقا مال – مۈلكصنص ئصگصلصۋالغانلار قانۇن بويصچة ھةق تةلةپ جاۋابكارلصقصنص ئۈستصگة ئالصدۇ.
73 -ماددا مةكتةپ ئۆي – ئصمارصتص ياكص تةربصيصلةش، ئوقۇتۇش ئةسلصھةلصرصنصڭ خةتةرلصك ئصكةنلصكصنص بصلصپ تۇرۇپ، تةدبصر قوللانماي تالاپةت پةيدا قصلغان ياكص مال – مۈلۈكنص ئېغصر زصيانغا ئۇچراتقانلاردصن بصۋاسصتة باشقۇرصدصغان مةسئۇل خادصملار ۋة بصۋاسصتة جاۋابكارلصقص بار باشقا خادصملارنصڭ جصنايص جاۋابكارلصقص قانۇن بويصچة سۈرۈشتۈرۈلصدۇ.
74 -ماددا ھۆكۈمةت دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرصگة خصلاپلصق قصلصپ، مةكتةپ ياكص باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصدصن ھةق ئالغانلارنص ھةقنص قايتۇرۇشقا بۇيرۇيدۇ؛ بصۋاسصتة باشقۇرصدصغان مةسئۇل خادصملارغا ۋة بصۋاسصتة جاۋابكارلصقص بار باشقا خادصملارغا قانۇن بويصچة مةمۇرصي چارة كۆرۈلصدۇ.
75-ماددا مائارصپ مةمۇرصي تارماقلصرص دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرصگة خصلاپ ھالدا قۇرۇلغان مةكتةپ ياكص باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنص بصكار قصلصدۇ؛ قانۇنغا خصلاپ تاپاۋةت تاپقانلارنصڭ قانۇنغا خصلاپ تاپاۋصتص مۇسادصرة قصلصنصدۇ. بصۋاسصتة باشقۇرصدصغان مةسئۇل خادصملارغا ۋة بصۋاسصتة جاۋابكارلصقص بار باشقا خادصملارغا قانۇن بويصچة مةمۇرصي چارة كۆرۈلصدۇ.
76-ماددا دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرصگة خصلاپ ھالدا ئوقۇغۇچص قوبۇل قصلغانلارنص مائارصپ مةمۇرصي تارماقلصرص قوبۇل قصلصنغان ئوقۇغۇچصنص قايتۇرۇۋېتصشكة، ئېلصنغان ھةقنص قايتۇرۇپ بېرصشكة بۇيرۇيدۇ؛ بصۋاسصتة باشقۇرصدصغان مةسئۇل خادصملارغا ۋة بصۋاسصتة جاۋابكارلصقص بار باشقا خادصملارغا قانۇن بويصچة مةمۇرصي چارة كۆرۈلصدۇ.
77-ماددا ئوقۇغۇچص قوبۇل قصلصش خصزمصتصدة شةخسصي غةرةز بصلةن كۆز بويامچصلصق قصلغانلارنص، مائارصپ مةمۇرصي تارماقلصرص قوبۇل قصلصنغانلارنص قايتۇرۇشقا بۇيرۇيدۇ؛ بصۋاسصتة باشقۇرصدصغان مةسئۇل خادصملارغا ۋة بصۋاسصتة جاۋابكارلصقص بار باشقا خادصملارغا قانۇن بويصچة مةمۇرصي چارة كۆرۈلصدۇ؛ جصنايةت شةكصللةندۈرگةنلةرنصڭ جصنايص جاۋابكارلصقص قانۇن بويصچة سۈرۈشتۈرۈلصدۇ.
78 -ماددا مةكتةپ ۋة باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرص دۆلةتنصڭ ئالاقصدار بةلگصلصمصلصرصگة خصلاپلصق قصلصپ تةربصيصلةنگۈچصلةردصن ھةق ئالغان بولسا، ئۇلارنص مائارصپ مةمۇرصي تارماقلصرص ئېلصنغان ھةقنص قايتۇرۇشقا بۇيرۇيدۇ؛ بصۋاسصتة باشقۇرصدصغان مةسئۇل خادصملارغا ۋة بصۋاسصتة جاۋابكارلصقص بار باشقا خادصملارغا قانۇن بويصچة مةمۇرصي چارة كۆرۈلصدۇ.
79-ماددا دۆلةتلصك مائارصپ ئصمتصھانصدا ساختصلصق قصلصنغان بولسا، مائارصپ مةمۇرصي تارماقلصرص ئصمتصھاننص ئصناۋةتسصز دةپ ئېلان قصلصدۇ، بصۋاسصتة باشقۇرصدصغان مةسئۇل خادصملارغا ۋة بصۋاسصتة جاۋابكارلصقص بار باشقا خادصملارغا قانۇن بويصچة مةمۇرصي چارة كۆرۈلصدۇ.
دۆلةتلصك مائارصپ ئصمتصھانص قانۇنسصز ئورۇنلاشتۇرۇلغان بولسا، مائارصپ مةمۇرصي تارماقلصرص ئصمتصھاننص ئصناۋةتسصز، دةپ ئېلان قصلصدۇ؛ قانۇنغا خصلاپ تاپاۋةت تاپقانلارنصڭ قانۇنغا خصلاپ تاپاۋصتص مۇسادصرة قصلصنصدۇ؛ بصۋاسصتة باشقۇرصدصغان مةسئۇل خادصملارغا ۋة بصۋاسصتة جاۋابكارلصقص بار باشقا خادصملارغا قانۇن بويصچة مةمۇرصي چارة كۆرۈلصدۇ.
80 -ماددا بۇ قانۇندصكص بةلگصلصمصلةرگة خصلاپ ھالدا ئصلمصي ئۇنۋان گۇۋاھنامصسص، ئوقۇش تارصخص گۇۋاھنامصسص ياكص باشقا ئوقۇش گۇۋاھنامصسص بېرصلگةن بولسا، مائارصپ مةمۇرصي تارماقلصرص ئۇنص ئصناۋةتسصز، دةپ ئېلان قصلصدۇ، قايتۇرۇۋېلصش ياكص مۇسادصرة قصلصشنص بۇيرۇيدۇ، قانۇنغا خصلاپ ھالدا تاپاۋةت تاپقانلارنصڭ قانۇنغا خصلاپ تاپاۋصتص مۇسادصرة قصلصنصدۇ؛ قصلمصشص ئېغصرلارنصڭ گۇۋاھنامة بېرصش سالاھصيصتص ئېلصپ تاشلصنصدۇ.
81 -ماددا بۇ قانۇندصكص بةلگصلصمصلةرگة خصلاپلصق قصلصپ، ئوقۇتقۇچصلارنصڭ، تةربصيصلةنگۈچصلةرنصڭ، مةكتةپ ياكص باشقا مائارصپ ئاپپاراتلصرصنصڭ قانۇنصي ھوقۇق – مةنپةئصتصگة دةخلص – تةرۇز قصلصپ، زصيان – زةخمةت پةيدا قصلغانلار قانۇن بويصچة ھةق تةلةپ جاۋابكارلصقصنص ئۈستصگة ئېلصشص كېرةك.
10-باب قوشۇمچة پرصنسصپ
82 -ماددا ھةربصي مةكتةپ مائارصپص توغرصسصدا مةركصزصي ھةربصي ئصشلار كومصتېتص بۇ قانۇندصكص پرصنسصپلارغا ئاساسةن بةلگصلصمة چصقصرصدۇ.
دصنصي مةكتةپ مائارصپص توغرصسصدا گوۋۇيۈةن ئايرصم بةلگصلصمة چصقصرصدۇ.
83-ماددا چېگرا سصرتصدصكص تةشكصلات ۋة شةخسلةرنصڭ جۇڭگو تةۋةسصدة مةكتةپ ئېچصش ۋة ھةمكارلصشصپ مةكتةپ ئېچصش چارصسصنص گوۋۇيۈةن بةلگصلةيدۇ.
84 -ماددا بۇ قانۇن 1995 – يصل 9 – ئاينصڭ 1 – كۈنصدصن باشلاپ يولغا قويۇلصدۇ.

مۇھەرىر:ikram


مۇناسىۋەتلىك ماقالە
 

يىڭى ماقالە

تىخمۇ كۆپ

· جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتصنصڭ... (86)
· جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتصنصڭ... (82)
· ئوقۇغۇچىلارنى زەخىملەندۈر... (71)
· جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ... (71)
· قورامىغا يەتمىگەنلەرنىڭ ئا... (55)
· جۇڭخۇا خەلىق جۇمھۇريىتىنىڭ... (77)
· جىنايى ئىشلار قانۇنى (57)
· نەرسە ھوقوق قانۇنى (45)
· جۇڭخۇا خەلق جۇمھورصيىتىنىڭ... (68)
· ئوقۇغۇچىلارنى زەخىملەندۈر... (44)

تەۋسيلىك ماقالە

تىخمۇ كۆپ

· جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتصنصڭ... (86)
· جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتصنصڭ... (82)
· ئوقۇغۇچىلارنى زەخىملەندۈر... (71)
· جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ... (71)
· قورامىغا يەتمىگەنلەرنىڭ ئا... (55)
· جۇڭخۇا خەلىق جۇمھۇريىتىنىڭ... (77)
· جىنايى ئىشلار قانۇنى (57)
· نەرسە ھوقوق قانۇنى (45)
· جۇڭخۇا خەلق جۇمھورصيىتىنىڭ... (68)
· ئوقۇغۇچىلارنى زەخىملەندۈر... (44)

ئاۋات ماقالە

تىخمۇ كۆپ

· جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتصنصڭ... (86)
· جۇڭخۇا خةلق جۇمھۇرصيصتصنصڭ... (82)
· جۇڭخۇا خەلىق جۇمھۇريىتىنىڭ... (77)
· جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ... (71)
· ئوقۇغۇچىلارنى زەخىملەندۈر... (71)
· جۇڭخۇا خەلق جۇمھورصيىتىنىڭ... (68)
· جىنايى ئىشلار قانۇنى (57)
· قورامىغا يەتمىگەنلەرنىڭ ئا... (55)
· نەرسە ھوقوق قانۇنى (45)
· ئوقۇغۇچىلارنى زەخىملەندۈر... (44)